Η επιστροφή μιας σχετικής κανονικότητας στις ροές πετρελαίου μέσω του Περσικού Κόλπου δημιουργεί μια μικρή, αλλά σημαντική, χαραμάδα αισιοδοξίας για τις διεθνείς αγορές. Η αποκλιμάκωση των ανησυχιών γύρω από τον εφοδιασμό, η απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων και ο φόβος ότι το αυξημένο ενεργειακό κόστος θα εκτροχιάσει τον πληθωρισμό συγκράτησαν τις πιέσεις, οδηγώντας την τιμή του Brent κοντά στα 97 δολάρια το βαρέλι.
Η εξέλιξη αυτή δεν σημαίνει ότι η ενεργειακή κρίση έχει τελειώσει ή ότι οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι έχουν εξαλειφθεί. Ωστόσο, η αύξηση των φορτίων που διακινούνται από τις βασικές θαλάσσιες και χερσαίες οδούς προσφέρει στις αγορές ένα απαραίτητο περιθώριο ανακούφισης. Για τις οικονομίες που εξαρτώνται από τις εισαγωγές ενέργειας, κάθε ένδειξη σταθεροποίησης των ροών μπορεί να περιορίσει τις πιέσεις σε επιχειρήσεις, νοικοκυριά και δημόσια οικονομικά.
Αύξηση των ροών πετρελαίου μέσω του Περσικού
Σύμφωνα με δήλωση του Ντόναλντ Τραμπ, οι Ηνωμένες Πολιτείες ελέγχουν τα Στενά του Ορμούζ, γεγονός που, όπως υποστήριξε, επιτρέπει την απρόσκοπτη διέλευση των πετρελαιοφόρων. «Τις τελευταίες δύο ημέρες, βγάλαμε περισσότερο πετρέλαιο από το Στενό του Ορμούζ από οποιαδήποτε άλλη στιγμή στην ιστορία», δήλωσε ο πρόεδρος των ΗΠΑ, περιγράφοντας μια σημαντική αύξηση της διακίνησης από μία από τις πιο κρίσιμες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη.
Το Στενό του Ορμούζ αποτελεί κομβικό σημείο για την παγκόσμια αγορά πετρελαίου, καθώς από εκεί διέρχεται μεγάλο μέρος των εξαγωγών των χωρών του Περσικού Κόλπου. Οποιαδήποτε διαταραχή στη λειτουργία του μπορεί να προκαλέσει απότομη άνοδο των τιμών, αυξημένο κόστος μεταφοράς και επιδείνωση των πληθωριστικών πιέσεων. Αντίθετα, η αποκατάσταση των ροών πετρελαίου ενισχύει την προσφορά και περιορίζει, έστω προσωρινά, τον φόβο για ελλείψεις.
Παράλληλα, η Σαουδική Αραβία φαίνεται ότι κατάφερε να διακινήσει περίπου 12,5 εκατομμύρια βαρέλια μέσω της Ερυθράς Θάλασσας μέσα σε διάστημα τεσσάρων ημερών. Η πληροφορία, η οποία προκύπτει από δορυφορικές εικόνες, συνδέεται με την αποκατάσταση ζημιών στον βασικό πετρελαιαγωγό της χώρας. Η επαναλειτουργία κρίσιμων υποδομών επιτρέπει στο Ριάντ να συνεχίσει τις εξαγωγές και λειτουργεί ως πρόσθετος παράγοντας σταθεροποίησης της αγοράς.
Αυτό, βεβαίως, δεν σημαίνει ότι έχουν εκλείψει οι κίνδυνοι για την ασφάλεια των ναυτικών και των πλοίων. Οι γεωπολιτικές εντάσεις παραμένουν υψηλές, ενώ η διέλευση από θαλάσσιες περιοχές με αυξημένη στρατιωτική και πολιτική αστάθεια εξακολουθεί να ενέχει σημαντικούς κινδύνους. Οι ασφαλιστικές επιβαρύνσεις, οι καθυστερήσεις και η ανάγκη για εναλλακτικές διαδρομές μπορούν να διατηρήσουν υψηλό το συνολικό κόστος μεταφοράς, ακόμη και αν αυξάνονται οι ποσότητες του πετρελαίου που φτάνουν στην αγορά.
Απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων
Σε μια προσπάθεια να αντιμετωπίσουν την άμεση ζήτηση και να περιορίσουν τις επιπτώσεις από την άνοδο των τιμών, οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν την αποδέσμευση επιπλέον 40 εκατομμυρίων βαρελιών από τα Στρατηγικά Αποθέματα Πετρελαίου. Τα αποθέματα αυτά θα διατεθούν μέσω δανεισμού προς ενεργειακές εταιρείες, ώστε να ενισχυθεί η προσφορά σε μια περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας.
Η απόφαση της κυβέρνησης Τραμπ συνδέεται και με τις έντονες εσωτερικές πολιτικές πιέσεις που προκαλεί η άνοδος των τιμών των καυσίμων. Η τιμή του diesel έχει αυξηθεί κατά περίπου 40%, επιβαρύνοντας σημαντικά τις μεταφορές, τη γεωργία, τη βιομηχανία και το κόστος των καθημερινών μετακινήσεων. Η αξιοποίηση των στρατηγικών αποθεμάτων μπορεί να λειτουργήσει ως προσωρινό ανάχωμα, δεν αποτελεί όμως μόνιμη λύση. Τα αποθέματα είναι περιορισμένα και η αποτελεσματικότητά τους εξαρτάται από τη διάρκεια και την ένταση της διαταραχής.
Οι ευρωπαϊκές πιέσεις για δημοσιονομική ευελιξία
Στην Ευρώπη, η άνοδος του ενεργειακού κόστους εντείνει τις πιέσεις προς τις κυβερνήσεις για τη λήψη μέτρων στήριξης. Με επιστολή προς την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και τον πρόεδρο του Eurogroup, Κυριάκο Πιερρακάκη, ο Κυριάκος Μητσοτάκης ζητά να δοθεί μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία στα κράτη-μέλη, προκειμένου να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες της ενεργειακής κρίσης.
Σύμφωνα με πληροφορίες που δημοσιεύθηκαν στο Bloomberg, η ελληνική πρόταση προβλέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο να εξαιρούνται από τους σχετικούς δημοσιονομικούς υπολογισμούς τα προσωρινά μέτρα που λαμβάνουν τα κράτη-μέλη έως ένα συγκεκριμένο χρονικό σημείο. Με τον τρόπο αυτό, οι κυβερνήσεις θα μπορούν να στηρίξουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις χωρίς να παραβιάζουν τους δημοσιονομικούς στόχους ή να επιβαρύνουν υπέρμετρα τα δημόσια οικονομικά.
Παράλληλα, προτείνεται η αξιοποίηση των πρόσθετων εσόδων από τον ΦΠΑ, τα οποία προκύπτουν λόγω της απρόβλεπτης αύξησης των τιμών. Οι υψηλότερες τιμές καυσίμων και ενέργειας αυξάνουν αυτόματα τα φορολογικά έσοδα, δημιουργώντας δημοσιονομικό χώρο που θα μπορούσε να επιστρέψει στην οικονομία μέσω στοχευμένων ενισχύσεων.
Ο πληθωρισμός, τα επιτόκια και οι αγορές ομολόγων
Η άνοδος των τιμών του αργού πετρελαίου και του diesel τροφοδοτεί νέες πληθωριστικές τάσεις. Το κόστος της ενέργειας επηρεάζει άμεσα τις μεταφορές και την παραγωγή, αλλά και έμμεσα σχεδόν κάθε προϊόν και υπηρεσία. Εάν οι αυξήσεις διατηρηθούν για μεγάλο χρονικό διάστημα, υπάρχει κίνδυνος να ενσωματωθούν στις μισθολογικές απαιτήσεις και στις επιχειρηματικές τιμολογήσεις, καθιστώντας δυσκολότερη την αποκλιμάκωση του πληθωρισμού.
Οι πληθωριστικές πιέσεις μπορούν, με τη σειρά τους, να οδηγήσουν σε νέα άνοδο των επιτοκίων. Η Federal Reserve έχει προειδοποιήσει ότι μια παρατεταμένη άνοδος του πετρελαίου θα μπορούσε να προκαλέσει πρόσθετη αυστηροποίηση της νομισματικής πολιτικής, επιβαρύνοντας σημαντικά τους δανειολήπτες. Παράλληλα, τα υψηλότερα επιτόκια εντείνουν τις πιέσεις στα κρατικά ομόλογα, αυξάνοντας το κόστος δανεισμού για τις κυβερνήσεις.
Η αύξηση των ροών πετρελαίου μέσω του Περσικού προσφέρει, επομένως, μια εύθραυστη αλλά ουσιαστική ανάσα στις αγορές. Η χαραμάδα αισιοδοξίας θα παραμείνει ανοιχτή μόνο εφόσον συνεχιστεί η ομαλή τροφοδοσία της παγκόσμιας αγοράς, περιοριστούν οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι και δεν υπάρξουν νέες σοβαρές διαταραχές στις ενεργειακές υποδομές.
