Με αφορμή τη φορολογική μεταφορά του δισεκατομμυριούχου Κρις Ρόκος από τη Βρετανία στην Ελλάδα, το Bloomberg εξετάζει τους πραγματικούς λόγους που οδηγούν ορισμένους υπερπλούσιους να εγκαταλείπουν το Ηνωμένο Βασίλειο. Η φορολογία αποτελεί αναμφίβολα σημαντικό παράγοντα, όμως, σύμφωνα με την ανάλυση, δεν είναι ο μοναδικός ούτε πάντοτε ο καθοριστικότερος.
Η επιλογή του Ρόκος να εγκατασταθεί στην Ελλάδα, όπου προβλέπεται να καταβάλλει φόρο περίπου 100.000 ευρώ ή 115.000 δολάρια ετησίως, προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στη Βρετανία. Ο ίδιος δεν έχει εξηγήσει δημοσίως τους λόγους της αποχώρησής του. Ωστόσο, εταιρείες φορολογικών και επενδυτικών συμβούλων υποστηρίζουν συχνά ότι οι ανησυχίες για πιθανή φορολόγηση του πλούτου, αλλά και οι αλλαγές στο ειδικό καθεστώς για τους μη μόνιμους φορολογικούς κατοίκους, επηρεάζουν τις αποφάσεις των πολύ πλούσιων.
Η περίπτωση Ρόκος, επομένως, επαναφέρει τη συζήτηση για το αν οι πλούσιοι φεύγουν από τη Βρετανία για την Ελλάδα αποκλειστικά για φορολογικούς λόγους ή αν συνυπολογίζουν παράγοντες όπως η ποιότητα ζωής, το επενδυτικό περιβάλλον, η ασφάλεια και το κόστος διαμονής.
Οι πλούσιοι φεύγουν από τη Βρετανία για την Ελλάδα μόνο λόγω φόρων;
Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επιβεβαιώνουν την άποψη ότι οι φορολογικές αλλαγές οδηγούν μαζικά τους πλούσιους εκτός Βρετανίας. Υπάρχει πράγματι σταθερή ροή ανθρώπων που εγκαταλείπουν τη χώρα, αλλά ταυτόχρονα καταγράφονται και σημαντικές αφίξεις νέων κατοίκων.
Τον χρόνο πριν από την κατάργηση του παλαιού καθεστώτος μη μόνιμης φορολογικής κατοικίας, περίπου 9.000 μη μόνιμοι κάτοικοι έφυγαν από τη Βρετανία. Είναι πιθανό ορισμένοι να θέλησαν να αποφύγουν τις επερχόμενες αλλαγές, όμως δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να αποχώρησαν για άλλους λόγους. Την ίδια περίοδο, περίπου 8.600 νέοι κάτοικοι εγκαταστάθηκαν στη χώρα, έχοντας τη δυνατότητα να επωφεληθούν από το προηγούμενο, ευνοϊκότερο καθεστώς για περιορισμένο χρονικό διάστημα.
Η εικόνα αυτή δεν διαφέρει σημαντικά από τις τάσεις που καταγράφηκαν τα προηγούμενα χρόνια. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, το 2020, σημειώθηκε μεγάλη καθαρή εκροή κατοίκων. Ωστόσο, η σημαντική μείωση του συνολικού αριθμού των μη μόνιμων κατοίκων το 2017 και το 2018 δεν οφειλόταν απαραίτητα σε μαζικές αποχωρήσεις. Σε κάποιο βαθμό, συνδεόταν και με τη διαφορετική σύνθεση των νέων αφίξεων και με την εφαρμογή των νέων κανόνων.
Τι έδειξε η έρευνα για τη φορολογία
Η αλλαγή που ψήφισε η βρετανική κυβέρνηση το 2017 προσέφερε στους ερευνητές μια σπάνια ευκαιρία να εξετάσουν στην πράξη τον βαθμό στον οποίο η φορολογία επηρεάζει τη μετανάστευση των εύπορων πολιτών.
Ακαδημαϊκοί του London School of Economics αξιοποίησαν μεγάλο όγκο εμπιστευτικών και ανωνυμοποιημένων στοιχείων της βρετανικής φορολογικής αρχής, HMRC. Το συμπέρασμα ήταν ότι οι φορολογούμενοι που αντιμετώπισαν υψηλότερη φορολογική επιβάρυνση εξαιτίας της αλλαγής είχαν μόλις 0,2% μεγαλύτερη πιθανότητα να εγκαταλείψουν τη Βρετανία.
Το εύρημα αυτό δείχνει ότι η φορολογία μπορεί να επηρεάζει κάποιες αποφάσεις, αλλά δεν αρκεί από μόνη της για να εξηγήσει τη μετακίνηση των υπερπλούσιων. Πολλοί εύποροι εξακολουθούν να επιλέγουν το Λονδίνο, επειδή προσφέρει υψηλές αμοιβές, πρόσβαση σε διεθνή κεφάλαια, εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό και ένα από τα σημαντικότερα χρηματοπιστωτικά κέντρα στον κόσμο.
Παρά το Brexit, ο χρηματοπιστωτικός τομέας του City απασχολεί σήμερα περισσότερους εργαζομένους σε σχέση με την περίοδο πριν από την αποχώρηση της Βρετανίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτό υποδηλώνει ότι η οικονομική δραστηριότητα και οι επαγγελματικές ευκαιρίες εξακολουθούν να λειτουργούν ως ισχυρά κίνητρα παραμονής.
Το πραγματικό φορολογικό βάρος των δισεκατομμυριούχων
Το Bloomberg επισημαίνει επίσης ότι δισεκατομμυριούχοι όπως ο Ρόκος απολαμβάνουν ήδη ένα σχετικά ευνοϊκό φορολογικό καθεστώς στη Βρετανία. Δημοσιεύματα ανέφεραν ότι η φορολογική του συνεισφορά ανήλθε πέρυσι σε 330 εκατ. λίρες ή περίπου 446 εκατ. δολάρια. Το ποσό, όμως, προέρχεται από κατάταξη των Sunday Times και δεν αφορά αποκλειστικά τους προσωπικούς του φόρους.
Στην εκτίμηση περιλαμβάνονται οι φόροι που καταβάλλει ο ίδιος για το εισόδημα και τα κέρδη του, αλλά και οι επιβαρύνσεις της εταιρείας του, καθώς και οι φόροι που πληρώνουν οι εργαζόμενοί της. Επομένως, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι ολόκληρο το ποσό αντιστοιχεί στην προσωπική φορολογική του υποχρέωση.
Παράλληλα, οι πολύ πλούσιοι συχνά εμφανίζουν χαμηλότερο πραγματικό μέσο φορολογικό συντελεστή από τους εργαζομένους που αμείβονται αποκλειστικά με μισθό. Το εισόδημά τους μπορεί να προέρχεται από μερίσματα, κέρδη επιχειρήσεων και υπεραξίες κεφαλαίου, τα οποία φορολογούνται διαφορετικά και συχνά με χαμηλότερους συντελεστές από το εισόδημα εργασίας.
Μελέτη του 2023 έδειξε ότι φορολογούμενοι με ετήσιο εισόδημα άνω των 500.000 λιρών κατέβαλλαν κατά μέσο όρο φόρο περίπου 38%. Για όσους είχαν εισόδημα άνω των 3 εκατ. λιρών, ο μέσος φορολογικός συντελεστής υποχωρούσε στο 30% ή και χαμηλότερα. Σε ορισμένες περιπτώσεις εξαιρετικά υψηλόμισθων, ο φόρος αντιστοιχούσε μόλις στο 12% του συνολικού εισοδήματος.
Η επίδραση των δωρεών και των φορολογικών εκπτώσεων
Αν εφαρμοζόταν φορολογικός συντελεστής 30% στο εισόδημα των 477 εκατ. λιρών που φέρεται να είχε ο Ρόκος το 2025, η φορολογική του υποχρέωση θα ανερχόταν περίπου σε 143 εκατ. λίρες. Το ποσό αυτό, όμως, θα μπορούσε να είναι χαμηλότερο, μεταξύ άλλων λόγω φορολογικών εκπτώσεων που συνδέονται με δωρεές.
Ο Ρόκος έχει δωρίσει σχεδόν 200 εκατ. λίρες στο Πανεπιστήμιο του Cambridge. Μια τέτοια δωρεά μπορεί, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να περιορίσει σημαντικά τη φορολογική επιβάρυνση. Αυτό καταδεικνύει πόσο διαφορετική είναι η φορολογική πραγματικότητα των μεγάλων περιουσιών σε σύγκριση με εκείνη των μισθωτών.
Ακόμη και μια φορολογική συνεισφορά 143 εκατ. λιρών θα αντιστοιχούσε σε λιγότερο από το 0,2% των φόρων που εισπράττει η Βρετανία από το πλουσιότερο 1% των φορολογουμένων. Θα αντιστοιχούσε επίσης σε λιγότερο από το ένα δέκατο του 1% του συνόλου των φόρων εισοδήματος που εισπράχθηκαν στη χώρα κατά την ίδια χρονιά.
Η υπόθεση Ρόκος δείχνει, λοιπόν, ότι η απόφαση των πλουσίων να μετακινηθούν από τη Βρετανία στην Ελλάδα δεν εξηγείται μόνο από το ύψος των φόρων. Η φορολογία έχει σημασία, αλλά συνυπάρχει με επαγγελματικά, οικονομικά και προσωπικά κριτήρια. Για πολλούς υπερπλούσιους, η τελική επιλογή χώρας κατοικίας αποτελεί αποτέλεσμα συνολικής αξιολόγησης και όχι απλώς μια προσπάθεια μείωσης της φορολογικής επιβάρυνσης.
