Την ανάγκη να επανεξετάσει η Βρετανία τη μακροπρόθεσμη σχέση της με την Ευρωπαϊκή Ένωση έθεσε με ασυνήθιστα σαφή τρόπο ο Άντι Μπέρναμ, στην πρώτη μεγάλη ομιλία του σε συνέδριο των Εργατικών ως πρωθυπουργός και αρχηγός του κόμματος. Από το βήμα του συνεδρίου στο Λίβερπουλ, ο Μπέρναμ επιχείρησε όχι μόνο να χαράξει την ευρωπαϊκή στρατηγική της κυβέρνησής του, αλλά και να εδραιώσει το προσωπικό πολιτικό του στίγμα ως ηγέτης που είναι πρόθυμος να διατυπώσει «δύσκολες αλήθειες» και να αναλάβει το πολιτικό κόστος των επιλογών του.
«Το Brexit έκανε περισσότερο κακό παρά καλό», δήλωσε, σε μία από τις πιο ξεκάθαρες αποδοκιμασίες της βρετανικής αποχώρησης από την ΕΕ που έχει διατυπωθεί από εν ενεργεία πρωθυπουργό. Η φράση αυτή δεν αποτέλεσε απλώς μια κριτική αποτίμηση του παρελθόντος. Αντίθετα, σηματοδότησε την έναρξη μιας ευρύτερης πολιτικής συζήτησης για το μέλλον των σχέσεων του Ηνωμένου Βασιλείου με την Ευρώπη.
Τι υποστηρίζει ο Μπέρναμ
Ο Βρετανός πρωθυπουργός υπογράμμισε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να αποτελεί τη μεγαλύτερη αγορά της Βρετανίας. Κατά την άποψή του, η χώρα δεν μπορεί να διαμορφώσει μια αξιόπιστη οικονομική πορεία για τις επόμενες δεκαετίες χωρίς να αποφασίσει με σαφήνεια ποια θα είναι η σχέση της με τους Ευρωπαίους εταίρους της.
Ο Μπέρναμ προανήγγειλε ότι, με αφορμή την επόμενη σύνοδο Ηνωμένου Βασιλείου–ΕΕ αργότερα μέσα στη χρονιά, θα παρουσιάσει στη βρετανική κοινή γνώμη τις διαθέσιμες επιλογές. Στόχος του είναι να ανοίξει μια οργανωμένη συζήτηση και να οικοδομήσει πολιτική συναίνεση γύρω από μια νέα, πιο λειτουργική μορφή συνεργασίας.
Η σύνοδος αναμένεται να εξετάσει, μεταξύ άλλων, τη στενότερη συνεργασία στο μεταναστευτικό. Παράλληλα, ο πρωθυπουργός δεσμεύθηκε να επιδιώξει συγκεκριμένες βελτιώσεις για τους κλάδους της βρετανικής οικονομίας που έχουν πληγεί περισσότερο από το Brexit. Οι τομείς του εμπορίου, των υπηρεσιών, της γεωργίας, της αλιείας και των μεταφορών έχουν αντιμετωπίσει σημαντικές δυσκολίες μετά την αποχώρηση από την ενιαία αγορά και την εφαρμογή νέων τελωνειακών διαδικασιών.
Ιδιαίτερη σημασία είχε και η αναφορά του στις έως τώρα βρετανικές «κόκκινες γραμμές». Ο Μπέρναμ άφησε να εννοηθεί ότι αυτές δεν πρέπει να θεωρούνται αμετάβλητες, ανοίγοντας έτσι τον δρόμο για μια πιο ευέλικτη προσέγγιση στις συνομιλίες με τις Βρυξέλλες. Ωστόσο, η κατεύθυνση αυτή δεν είναι δεδομένο ότι θα γίνει αποδεκτή χωρίς αντιδράσεις, καθώς το ίδιο το Εργατικό Κόμμα εμφανίζεται διχασμένο ως προς το πόσο μακριά πρέπει να φτάσει η επαναπροσέγγιση με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Μετανάστευση και ευρωπαϊκή συνεργασία
Ο Μπέρναμ επιχείρησε επίσης να ανατρέψει ένα από τα βασικά επιχειρήματα των υποστηρικτών του Brexit. Υποστήριξε ότι η έξοδος από την ΕΕ δεν ενίσχυσε τον έλεγχο της μετανάστευσης, αλλά τον αποδυνάμωσε, καθώς περιόρισε τη συνεργασία της Βρετανίας με τις ευρωπαϊκές χώρες.
Η θέση αυτή έχει ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα. Το μεταναστευτικό υπήρξε ένα από τα βασικά ζητήματα που οδήγησαν στο δημοψήφισμα του 2016 και χρησιμοποιήθηκε ως κεντρικό επιχείρημα υπέρ της αποχώρησης. Σύμφωνα με τον Μπέρναμ, όμως, ο περιορισμός των θεσμικών και επιχειρησιακών δεσμών με την Ευρώπη δυσκόλεψε την ανταλλαγή πληροφοριών, τον συντονισμό των αρχών και την αποτελεσματική αντιμετώπιση των παράτυπων μετακινήσεων.
Το μεταναστευτικό αναμένεται, επομένως, να αποτελέσει ένα από τα πιο συγκεκριμένα πεδία της νέας συνεργασίας Λονδίνου–Βρυξελλών. Η κυβέρνηση θα επιδιώξει να συνδυάσει αυστηρότερο έλεγχο των συνόρων με πρακτικές συμφωνίες που θα επιτρέπουν την ταχύτερη ανταλλαγή δεδομένων και τον καλύτερο συντονισμό με τα ευρωπαϊκά κράτη.
Η πολιτική αυτοπαρουσίαση του Μπέρναμ
Πέρα από τις εξαγγελίες για το Brexit και την Ευρώπη, η ομιλία στο συνέδριο των Εργατικών αποτέλεσε και μια άσκηση οικοδόμησης της πολιτικής ταυτότητας του νέου πρωθυπουργού. Με σύνθημα το «Hope Again» —«Ελπίδα Ξανά»— ο Μπέρναμ επιχείρησε να παρουσιαστεί ως πολιτικός που απορρίπτει τον παραδοσιακό τρόπο άσκησης της πολιτικής.
Το μήνυμά του ήταν ότι ένας ηγέτης οφείλει να λέει όσα οι άλλοι πολιτικοί αποφεύγουν και να είναι έτοιμος να πληρώσει εκλογικό τίμημα για μεταρρυθμίσεις που θεωρεί αναγκαίες. Αυτό έγινε ιδιαίτερα εμφανές στην κοινωνική πολιτική.
Ο πρωθυπουργός πρότεινε τη δημιουργία Εθνικής Υπηρεσίας Κοινωνικής Φροντίδας, στα πρότυπα του NHS, με δωρεάν φροντίδα στο σημείο παροχής. Παράλληλα, συνέδεσε τη χρηματοδότηση του σχεδίου με αλλαγές, μετά τις επόμενες εκλογές, στο ιδιαίτερα δημοφιλές σύστημα των συντάξεων, γνωστό ως «pensions triple lock». Παραδέχθηκε ότι μια τέτοια μεταρρύθμιση ενδέχεται να έχει πολιτικό κόστος, επιδιώκοντας να ενισχύσει την εικόνα ενός ηγέτη που δεν αποφεύγει τις δύσκολες αποφάσεις.
Στην ίδια πολιτική κατεύθυνση εντάσσονται οι προτάσεις για μεγαλύτερο δημόσιο έλεγχο στην ενέργεια και το νερό, η εκτεταμένη κατασκευή κοινωνικών κατοικιών, η αντιμετώπιση της αστεγίας και οι πολιτικές για τη μείωση της ανεργίας των νέων. Παράλληλα, ανακοινώθηκε η σύσταση επιτροπής για την αλλαγή του εκλογικού συστήματος προς την κατεύθυνση της αναλογικής εκπροσώπησης.
Η συγκίνηση για τον πατέρα του
Η πιο προσωπική στιγμή της ομιλίας ήρθε προς το τέλος, όταν ο Μπέρναμ αναφέρθηκε στον πατέρα του, Ρόι, ο οποίος πέθανε αυτόν τον μήνα. Μιλώντας για την κοινωνική διαδρομή της οικογένειάς του και για το γεγονός ότι ο ίδιος έφτασε στην Ντάουνινγκ Στριτ, σταμάτησε για αρκετή ώρα εμφανώς συγκινημένος και πάλεψε να συγκρατήσει τα δάκρυά του.
Η προσωπική αυτή αναφορά συνδέθηκε άμεσα με το πολιτικό του αφήγημα. Ο Μπέρναμ παρουσίασε τον εαυτό του ως πρωθυπουργό με εργατικές καταβολές, υποστηρίζοντας ότι η δική του κοινωνική άνοδος αποτελεί απόδειξη των ευκαιριών που πρέπει να ξαναγίνουν διαθέσιμες σε ολόκληρη τη χώρα.
Η ομιλία στο συνέδριο ήταν, ουσιαστικά, η πρώτη ολοκληρωμένη προσπάθεια του Μπέρναμ να προσδιορίσει τι είδους πρωθυπουργός θέλει να είναι. Για την Ευρώπη, το σημαντικότερο μήνυμα ήταν ξεκάθαρο: δέκα χρόνια μετά το δημοψήφισμα, η βρετανική κυβέρνηση δεν θεωρεί πλέον το μοντέλο σχέσεων που προέκυψε από το Brexit οριστική λύση. Η δήλωση ότι «το Brexit έκανε περισσότερο κακό παρά καλό» ανοίγει επισήμως τη συζήτηση για το τι θα μπορούσε να το αντικαταστήσει και θέτει τις βάσεις για μια νέα, πιο στενή και πρακτική σχέση μεταξύ του Λονδίνου και των Βρυξελλών.
