Με αυτούς τους χαρακτηρισμούς περιέγραψαν πολιτικοί αναλυτές και πολλά μέσα ενημέρωσης τη θεαματική νίκη του αντιμεταναστευτικού κόμματος Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) στις περιφερειακές εκλογές της Κυριακής στη Γερμανία. Είναι άραγε υπερβολικοί;
Η Σαξονία-Άνχαλτ είναι ένα από τα μικρότερα από τα 16 ομόσπονδα κρατίδια της Γερμανίας, με μόλις 1,7 εκατομμύρια εγγεγραμμένους ψηφοφόρους, σε σύνολο περίπου 59 εκατομμυρίων σε ολόκληρη τη χώρα. Πόσο σημαντικές μπορεί να είναι λοιπόν οι πολιτικές διαθέσεις μιας τόσο μικρής περιοχής, ιδιαίτερα από τη στιγμή που το AfD δεν κατάφερε για λίγες έδρες να εξασφαλίσει την απόλυτη πλειοψηφία;
Η απάντηση του BBC είναι ξεκάθαρη: πολύ σημαντικές.
Και πρώτα απ’ όλα για την ίδια τη Γερμανία.
Εκλογή σε ένα κρατίδιο, μήνυμα σε ολόκληρη τη χώρα
Η κάλπη ήταν περιφερειακή, όμως οι συνέπειές της είναι εθνικές. Η σαρωτική επικράτηση του AfD αυξάνει ακόμη περισσότερο την πίεση στην ήδη δοκιμαζόμενη κεντρώα κυβέρνηση συνασπισμού στο Βερολίνο.
Το αποτέλεσμα ενδέχεται να αποτελέσει ένα ακόμη σοβαρό πλήγμα για τον συντηρητικό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος είχε δεσμευθεί να περιορίσει την εκλογική απήχηση του AfD.
Οι πολιτικές δυσκολίες της Γερμανίας έρχονται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη συγκυρία για την Ευρώπη. Η χώρα, ως η ισχυρότερη οικονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, βρίσκεται αντιμέτωπη με τις συνέπειες του πολέμου στην Ουκρανία, τις εμπορικές πιέσεις του Ντόναλντ Τραμπ και τον αυξανόμενο οικονομικό ανταγωνισμό από την Κίνα.
Η εξέλιξη στη Σαξονία-Άνχαλτ προκαλεί παράλληλα έντονο προβληματισμό στο εσωτερικό της Γερμανίας, όπου το ναζιστικό παρελθόν εξακολουθεί να βαραίνει την πολιτική και κοινωνική ζωή της χώρας.
Πρόκειται για την πρώτη τόσο εντυπωσιακή εκλογική επικράτηση ενός σκληρά δεξιού εθνικιστικού κόμματος στη Γερμανία μετά την πτώση του Τρίτου Ράιχ το 1945.
Οι γερμανικές αρχές έχουν χαρακτηρίσει τμήματα του AfD αντιδημοκρατικά, ενώ αρκετές περιφερειακές οργανώσεις του κόμματος, μεταξύ των οποίων και εκείνη της Σαξονίας-Άνχαλτ, έχουν χαρακτηριστεί ακροδεξιές εξτρεμιστικές οργανώσεις.
Η AfD ήταν ήδη ιδιαίτερα ισχυρή στην ανατολική Γερμανία. Πλέον, όμως, εμφανίζεται και στις εθνικές δημοσκοπήσεις ως το δημοφιλέστερο πολιτικό κόμμα σε ολόκληρη τη χώρα.
Το μήνυμα ξεπερνά τα γερμανικά σύνορα
Η μικρή Σαξονία-Άνχαλτ προκάλεσε αναταράξεις και εκτός Γερμανίας.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έσπευσε την Κυριακή να αναρτήσει στην πλατφόρμα Truth Social τα αποτελέσματα των exit polls.
Το αντιμεταναστευτικό και εθνικιστικό μήνυμα της AfD, αλλά και η ρητορική της κατά αυτού που αποκαλεί «woke» πολιτική, με σύνθημα «Γερμανία για τους Γερμανούς», παρουσιάζουν αρκετές ομοιότητες με το πολιτικό μήνυμα του Τραμπ και το MAGA.
Όπως και άλλα εθνικιστικά κόμματα στην Ευρώπη, το AfD έχει υιοθετήσει στοιχεία της πολιτικής στρατηγικής του Τραμπ, ασκώντας κριτική στα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης, αμφισβητώντας την ουδετερότητα των δικαστών και υποσχόμενη να «κάνει ξανά τη Γερμανία μεγάλη».
Ωστόσο, υπάρχει μια ενδιαφέρουσα αντίφαση: ο Τραμπ σπάνια αναφέρεται ονομαστικά στις προεκλογικές εκστρατείες ευρωπαϊκών κομμάτων, καθώς οι πολιτικοί γνωρίζουν πόσο αντιδημοφιλής είναι σε σημαντικό μέρος του ευρωπαϊκού εκλογικού σώματος.
Το μήνυμα από τη Μόσχα
Λίγο μετά τον Τραμπ, ο ισχυρός Ρώσος επιχειρηματίας Κιρίλ Ντμίτριεφ, επικεφαλής του Ρωσικού Ταμείου Άμεσων Επενδύσεων, σχολίασε επίσης την εκλογική επιτυχία του AfD.
Χαρακτήρισε το αποτέλεσμα «ιστορικό», τη γερμανική κυβέρνηση «απαξιωμένη» και τον καγκελάριο Μερτς «ταπεινωμένο», συγκρίνοντάς τον με τον πρώην πρωθυπουργό της Βρετανίας Κιρ Στάρμερ.
Γιατί όμως ενδιαφέρει τόσο τη Ρωσία μια περιφερειακή εκλογή στη Γερμανία;
Η γερμανική κυβέρνηση είναι ο μεγαλύτερος μεμονωμένος χρηματοδότης της Ουκρανίας, ενώ η Βρετανία έχει προμηθεύσει το Κίεβο με πυραύλους που έχουν χρησιμοποιηθεί για πλήγματα μέσα στη ρωσική επικράτεια. Οι εξελίξεις αυτές έχουν προκαλέσει έντονη δυσαρέσκεια στη Μόσχα.
Το AfD, αντίθετα, τάσσεται υπέρ μιας σημαντικά πιο φιλικής στάσης απέναντι στη Ρωσία. Προτείνει τη διακοπή της στρατιωτικής βοήθειας προς την Ουκρανία, την άρση των κυρώσεων κατά της Μόσχας και την επαναφορά των αγορών φθηνότερης ρωσικής ενέργειας.
Η γερμανική βιομηχανία, με τις υψηλές ενεργειακές ανάγκες της, υπέστη σοβαρό οικονομικό πλήγμα μετά τη διακοπή των εισαγωγών ρωσικής ενέργειας, στον απόηχο της πλήρους ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία το 2022.
«Οσταλγία» στην ανατολική Γερμανία
Η πιο ήπια προσέγγιση του AfD απέναντι στη Ρωσία έχει ιδιαίτερη απήχηση στην ανατολική Γερμανία, η οποία εξακολουθεί να είναι σημαντικά φτωχότερη από τη δυτική.
Αυτό συμβαίνει παρά τα τεράστια ποσά που έχει δαπανήσει η Γερμανία για την οικονομική και κοινωνική ενοποίηση της πρώην κομμουνιστικής ανατολικής περιοχής μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου το 1989. Οι εκτιμήσεις για το κόστος αυτής της προσπάθειας κυμαίνονται μεταξύ 2,3 και 3 τρισεκατομμυρίων ευρώ, ανάλογα με τις πηγές και το αν συνυπολογίζεται ο πληθωρισμός.
Η Σαξονία-Άνχαλτ είναι η φτωχότερη περιφέρεια της Γερμανίας και, όπως και σε μεγάλο μέρος της ανατολικής χώρας, συναντά κανείς το φαινόμενο που είναι γνωστό ως «Οσταλγία» — τη νοσταλγία, δηλαδή, για την ανατολική Γερμανία και για μια περίοδο που ορισμένοι ψηφοφόροι θεωρούν περισσότερο σταθερή.
Ανησυχία στις Βρυξέλλες
Τις εξελίξεις παρακολουθεί στενά και η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Οι επόμενοι 12 μήνες αποτελούν μια ιδιαίτερα πυκνή εκλογική περίοδο για την Ευρώπη, με κάλπες να αναμένονται σε σημαντικές χώρες όπως η Γαλλία, η Ιταλία, η Ισπανία και η Πολωνία.
Οι Βρυξέλλες φοβούνται ότι τα κόμματα που τοποθετούνται στα άκρα του πολιτικού φάσματος, κυρίως στα δεξιά, αλλά και στα αριστερά, μπορεί να ενισχυθούν σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Ο ηγέτης του ισπανικού εθνικιστικού κόμματος Vox, Σαντιάγο Αμπασκάλ, χαρακτήρισε μέσω του X τη νίκη του AfD «μεγάλη ελπίδα για τη Γερμανία και την Ευρώπη».
Αντίθετα, ο υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Γαλλίας, Μπενζαμέν Αντάντ, σύμμαχος του κεντρώου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν, προειδοποίησε ότι πρόκειται για «μια σοβαρή στιγμή για την Ευρώπη», καθώς ένα ακροδεξιό κόμμα επικράτησε σε περιφερειακές εκλογές στη Γερμανία.
Η άνοδος των εθνικιστικών κομμάτων προβληματίζει την ΕΕ
Το AfD, όπως και άλλα ευρωπαϊκά κόμματα που χαρακτηρίζονται «ακροδεξιά» ή «σκληρά δεξιά», απορρίπτει αυτούς τους χαρακτηρισμούς. Τα κόμματα αυτά διαφέρουν μεταξύ τους τόσο ως προς τη ρητορική όσο και ως προς τα προγράμματά τους.
Το γαλλικό Εθνικός Συναγερμός της Μαρίν Λεπέν, μάλιστα, απέπεμψε το AfD από την ευρωομάδα στην οποία ανήκε πριν από δύο χρόνια, θεωρώντας την υπερβολικά «ριζοσπαστική».
Αυτό που μοιράζονται σε μεγάλο βαθμό είναι η αντιμεταναστευτική πολιτική και η έντονη εθνικιστική ρητορική.
Και αυτό ακριβώς προκαλεί ανησυχία στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Είτε πρόκειται για το «Πρώτα η Γερμανία», είτε για το «Πρώτα η Ιταλία» ή το «Η Γαλλία για τους Γάλλους», ο προβληματισμός στις Βρυξέλλες είναι ότι η ενίσχυση των εθνικιστικών κομμάτων μπορεί να δοκιμάσει την ευρωπαϊκή συνοχή σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη χρειάζεται περισσότερο από ποτέ ενότητα.
Κόμματα όπως το AfD ή η Λέγκα στην Ιταλία έχουν έντονα ευρωσκεπτικιστικές θέσεις. Οι Βρυξέλλες, ωστόσο, υποστηρίζουν ότι η Ευρώπη πρέπει να παραμείνει ενωμένη απέναντι στις εμπορικές πιέσεις του Ντόναλντ Τραμπ και προκειμένου να προστατεύσει αποτελεσματικά τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις από τον ανταγωνισμό των κινεζικών προϊόντων.
Ο φόβος για νέες ρωσικές κινήσεις
Και στον τομέα της άμυνας, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί προειδοποιούν ότι οι διαφωνίες στο εσωτερικό της Ευρώπης σχετικά με τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας ή η επιφυλακτική στάση απέναντι στο ΝΑΤΟ μπορούν να ενισχύσουν τη Μόσχα.
Οι υπηρεσίες ασφαλείας υποστηρίζουν ότι τα ευρωπαϊκά κράτη πρέπει να παραμείνουν ενωμένα απέναντι στη Ρωσία και να στηρίξουν την Ουκρανία, διαφορετικά το Κρεμλίνο θα μπορούσε να θεωρήσει ότι έχει περιθώριο για νέες κινήσεις ακόμη και εντός της επικράτειας του ΝΑΤΟ, με τις χώρες της Βαλτικής να θεωρούνται μεταξύ των πιθανών στόχων.
Οι φόβοι των ψηφοφόρων αλλάζουν τον πολιτικό χάρτη
Οι Ευρωπαίοι ψηφοφόροι, ωστόσο, γνωρίζουν πολύ καλά τις εξωτερικές απειλές και τον αντίκτυπό τους στην καθημερινότητά τους.
Ανησυχούν για τις συνέπειες των πολέμων στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή, για τα προβλήματα στα συστήματα υγείας και για τη μειωμένη οικονομική ασφάλεια των ίδιων και των οικογενειών τους.
Η ανεξέλεγκτη μετανάστευση και η ασφάλεια στους δρόμους αποτελούν επίσης σημαντικές ανησυχίες.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται, σύμφωνα με το BBC, η ιδιαίτερη σημασία της ψήφου στη Σαξονία-Άνχαλτ.
Αποτελεί ένα ηχηρό προειδοποιητικό σήμα προς τα παραδοσιακά πολιτικά κόμματα, αλλά και προς θεσμούς όπως η δικαιοσύνη και οι υπηρεσίες ασφαλείας, τους οποίους το AfD απορρίπτει ως μέρος του «κατεστημένου» που υπηρετεί τα δικά του συμφέροντα.
Οι ψηφοφόροι σε ολόκληρη την Ευρώπη αισθάνονται ότι έχουν χάσει τον προσανατολισμό τους και ότι έχουν απογοητευτεί από κόμματα που στήριζαν επί δεκαετίες.
Το γεγονός ότι σήμερα στρέφονται δεξιά ή αριστερά στην κάλπη, σημειώνει το BBC, δεν σημαίνει ότι όλοι έχουν ξαφνικά γίνει εξτρεμιστές.
Το προεκλογικό σύνθημα του AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ ήταν «Όλα είναι δυνατά!», συνοδευόμενο από την υπόσχεση να κάνει τους Γερμανούς να αισθανθούν ξανά υπερήφανοι για τη χώρα τους.
Ένα κόμμα που μέχρι σήμερα δεν έχει δοκιμαστεί στην κυβερνητική εξουσία φαίνεται πλέον να βρίσκει όλο και περισσότερους ψηφοφόρους διατεθειμένους να του δώσουν την ευκαιρία.
