Στις πρώην γραμμές του μετώπου στο Αζερμπαϊτζάν, η Αφσάνα Μπαϊράμοβα και ο σκύλος της, ο Ρόκι, αναζητούν θαμμένα εκρηκτικά που εξακολουθούν να εμποδίζουν την επιστροφή εκτοπισμένων οικογενειών στα χωριά τους. Πρόκειται για οικισμούς που εγκαταλείφθηκαν έπειτα από δεκαετίες συγκρούσεων μεταξύ Αζερμπαϊτζάν και Αρμενίας.
Η περιοχή του Καραμπάχ και οι γύρω εκτάσεις συγκαταλέγονται, σύμφωνα με το Αζερμπαϊτζάν, στις πιο επιβαρυμένες από νάρκες περιοχές παγκοσμίως. Οι πολεμικές συγκρούσεις που ξεκίνησαν κατά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης ανάγκασαν εκατοντάδες χιλιάδες Αζερμπαϊτζανούς να εγκαταλείψουν τις εστίες τους, μετά την κατάληψη της περιοχής από την Αρμενία.
Τρεις δεκαετίες αργότερα, το Αζερμπαϊτζάν ανακατέλαβε το Καραμπάχ και επτά γειτονικές περιοχές, έπειτα από πολεμικές επιχειρήσεις και επιθέσεις την περίοδο 2020-2023. Οι εξελίξεις αυτές οδήγησαν περισσότερους από 100.000 Αρμένιους στην εγκατάλειψη της περιοχής.
Ο Ρόκι εντοπίζει τα εκρηκτικά
Στον οικισμό Ασάγκι Αμπντουραχμανλί, στην περιοχή Φουζουλί του Αζερμπαϊτζάν, ελάχιστα θυμίζουν σήμερα το χωριό που υπήρχε πριν από τις συγκρούσεις. Στο σημείο διακρίνεται κυρίως μια πινακίδα με το όνομά του, ενώ τα παλιά χαρακώματα και ένα φθαρμένο τσιμεντένιο καταφύγιο μαρτυρούν το πολεμικό παρελθόν της περιοχής.
Ο Ρόκι εντοπίζει πιθανά εκρηκτικά μυρίζοντας επίμονα το έδαφος. Όταν αντιληφθεί κάτι ύποπτο, κουνά την ουρά του, κάθεται και παραμένει προσηλωμένος στο συγκεκριμένο σημείο, εξήγησε η Μπαϊράμοβα.
«Αντιμετωπίζουμε κάθε σήμα ως νάρκη», δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων.
Η Μπαϊράμοβα είναι μία από τις ελάχιστες γυναίκες που εργάζονται ως ναρκαλιευτές σε έναν επαγγελματικό χώρο όπου κυριαρχούν παραδοσιακά οι άνδρες. Ο τετράποδος συνεργάτης της είναι ένας βελγικός ποιμενικός Μαλινουά, γεννημένος το 2023 και προερχόμενος από την Κροατία.
«Δεν ήθελα να μείνω στην άκρη»
Η οικογένεια της Μπαϊράμοβα κατάγεται από το Ζανγκιλάν, περιοχή που ανακατέλαβε το Αζερμπαϊτζάν κατά τη διάρκεια του 44ήμερου πολέμου με την Αρμενία το 2020.
Η ίδια αποφάσισε να ασχοληθεί με την αποναρκοθέτηση, θέλοντας να συμβάλει στην προσπάθεια αποκατάστασης των περιοχών που επλήγησαν από τις συγκρούσεις.
«Δεν ήθελα να μείνω στην άκρη», ανέφερε, εξηγώντας την απόφασή της. «Ήθελα κι εγώ να κάνω τη δική μου προσφορά στη χώρα μας».
Ο Τζαμπίρ Σαμαντόφ, διευθυντής επιχειρήσεων στην εθνική υπηρεσία αποναρκοθέτησης του Αζερμπαϊτζάν (ANAMA), δήλωσε ότι από το 2020 έχουν καθαριστεί περισσότερα από 309.000 εκτάρια γης. Κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων εξουδετερώθηκαν περίπου 69.000 νάρκες και σχεδόν 200.000 μη εκραγέντα πυρομαχικά.
Σύμφωνα με τις αρχές του Αζερμπαϊτζάν, από το τέλος του πολέμου του 2020 οι εκρήξεις ναρκών έχουν προκαλέσει τον θάνατο 73 ανθρώπων και τον τραυματισμό άλλων 370.
Ο οικισμός Ασάγκι Αμπντουραχμανλί παραμένει «βαριά μολυσμένος», σύμφωνα με τον Σαμαντόφ. Στην περιοχή υπάρχουν νάρκες που είχαν τοποθετηθεί κατά μήκος των πρώην αρμενικών αμυντικών θέσεων, αλλά και μη εκραγέντα πυρομαχικά από τους βομβαρδισμούς του Αζερμπαϊτζάν.
Πώς εκπαιδεύονται οι σκύλοι για τον εντοπισμό ναρκών
Πριν ξεκινήσουν κάθε πρωί τις έρευνες στα ναρκοπέδια, οι σκύλοι υποβάλλονται σε δοκιμασίες σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο, όπου καλούνται να εντοπίσουν δείγματα εκρηκτικών υλών. Όσα ζώα δεν ανταποκρίνονται επιτυχώς στις δοκιμασίες δεν συμμετέχουν στις επιχειρήσεις.
Στο πεδίο, οι χειριστές χρησιμοποιούν μακριά λουριά, επιτρέποντας στους σκύλους να εξερευνούν την περιοχή. Όταν εντοπιστεί ύποπτο σημείο, ένας δεύτερος σκύλος ελέγχει την προσέγγιση πριν αρχίσει η έρευνα από τον ειδικό ναρκαλιευτή.
Η ανταμοιβή των ζώων είναι μια μπάλα, την οποία παίρνουν μόνο αφού επιβεβαιωθεί ότι έχουν εντοπίσει εκρηκτικό μηχανισμό. Όπως εξήγησε ο Χουσεϊνόφ, η επιβράβευση λανθασμένων ενδείξεων θα μπορούσε να οδηγήσει τους σκύλους στην επανάληψη της συμπεριφοράς.
Οι υψηλές θερμοκρασίες αποτελούν μία από τις μεγαλύτερες δυσκολίες για τα ζώα. Στις πεδινές περιοχές του Αζερμπαϊτζάν, το καλοκαίρι ο υδράργυρος μπορεί να ξεπεράσει τους 40 βαθμούς Κελσίου.
Η Μπαϊράμοβα σημείωσε ότι οι σκύλοι επιβαρύνονται τόσο από τον ήλιο όσο και από τη θερμότητα που εκπέμπει το έδαφος. Παράλληλα, ασθένειες και τραυματισμοί στα πόδια μπορούν να τους κρατήσουν εκτός επιχειρήσεων. Όσα ζώα αποσύρονται από την ενεργό δράση συχνά υιοθετούνται από τους χειριστές τους.
Επέζησε από έκρηξη νάρκης και σήμερα προειδοποιεί τους κατοίκους
Ορισμένοι άνθρωποι που έχουν πέσει θύματα ναρκών συμμετέχουν πλέον εθελοντικά στις προσπάθειες καθαρισμού και ενημέρωσης των κατοίκων.
Ανάμεσά τους είναι ο Ασίφ Αχμάντοφ, ο οποίος εγκατέλειψε την περιοχή το 1992. Επέζησε από τον πόλεμο, αλλά έχασε τον αδελφό του και το ένα του πόδι, τέσσερις ημέρες μετά το τέλος των εχθροπραξιών.
Όπως θυμάται, γνώριζε καλά την περιοχή, καθώς από παιδιά έβοσκαν εκεί τα κοπάδια τους. Το 2020, επέστρεψε σε ένα σημείο και λίγο αργότερα άκουσε μια έκρηξη.
Όταν αντιλήφθηκε ότι ο αδελφός του είχε τραυματιστεί σοβαρά και είχε χάσει το πόδι του, έβγαλε τη ζώνη του για να προσπαθήσει να σταματήσει την αιμορραγία. Τότε, όμως, ενεργοποιήθηκε και δεύτερη νάρκη, με αποτέλεσμα να εκτιναχθεί στον αέρα.
Όταν συνήλθε, ο αδελφός του ήταν νεκρός. Ο ίδιος είχε χάσει το αριστερό του πόδι, ενώ το δεξί είχε υποστεί σοβαρές βλάβες.
«Δεν κουνήθηκα μετά από αυτό, επειδή ήξερα ότι το δεύτερο λάθος μου θα σήμαινε τον θάνατό μου», είπε.
Ο πατέρας του κατάφερε να τον απομακρύνει από το ναρκοπέδιο και ο Αχμάντοφ χρειάστηκε να νοσηλευτεί για τρεις μήνες.
«Δεν έχει απομείνει τίποτα από την παλιά μου ζωή», δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων, προσθέτοντας ότι δεν έχει επισκεφθεί ξανά το σημείο της έκρηξης.
Σήμερα προσφέρει εθελοντικά τις υπηρεσίες του στην ANAMA, ενημερώνοντας κατοίκους και μαθητές για τους κινδύνους από τις νάρκες και προειδοποιώντας τους να μην εισέρχονται σε επικίνδυνες εκτάσεις.
Η επιστροφή των κατοίκων στα χωριά
Για την Μπαϊράμοβα, η μεγαλύτερη ανταμοιβή είναι να βλέπει σπίτια να χτίζονται σε περιοχές που έχει βοηθήσει να καθαριστούν από τις νάρκες.
Πρόσφατα επέστρεψε στην περιοχή Άγκνταμ, όπου είχε συμμετάσχει στην αποναρκοθέτηση τριών χωριών. Σήμερα, στα συγκεκριμένα σημεία βρίσκονται σε εξέλιξη εργασίες κατασκευής κατοικιών.
«Βλέπουμε οικισμούς να ανοικοδομούνται, ανθρώπους να επιστρέφουν, να καλλιεργούν. Αυτό μας κάνει περήφανους», ανέφερε.
Πηγή: AFP
