Μια εφ’ όλης της ύλης συνέντευξη παραχώρησε η Αθηνά Λιμπάντση στο περιοδικό Gala και στη δημοσιογράφο Πηνελόπη Μασούρη αυτή την εβδομάδα, με αφορμή τη συμμετοχή της στη νέα παραγωγή της ΕΡΤ, «Οι θάλασσες μας χώρισαν». Η νεαρή ηθοποιός μίλησε με καθαρότητα και σκέψη για την αυξανόμενη απήχηση που έχουν οι σειρές εποχής, αλλά και για τον ρόλο που μπορεί να παίξει η τέχνη σε μια περίοδο όπου όλα μοιάζουν να τρέχουν, να αλλάζουν και να μας πιέζουν να πάρουμε θέση.
Στο επίκεντρο της κουβέντας βρέθηκε μια ερώτηση που, όσο απλή κι αν ακούγεται, κρύβει μεγάλη ουσία: γιατί να μας ενδιαφέρουν σήμερα οι ιστορίες ενός αιώνα πριν; Γιατί να επιστρέφουμε ξανά και ξανά σε άλλες εποχές, σε πρόσωπα που έζησαν κάτω από εντελώς διαφορετικές συνθήκες, με άλλους κανόνες, άλλες δυνατότητες και άλλους περιορισμούς;
Η Αθηνά Λιμπάντση δίνει την απάντησή της χωρίς στόμφο, με τον τρόπο που μιλά κάποιος που έχει επεξεργαστεί πραγματικά το θέμα: οι εποχές αλλάζουν, όμως οι άνθρωποι συνεχίζουν να έρχονται αντιμέτωποι με τα ίδια θεμελιώδη ερωτήματα. Και αυτά τα ερωτήματα δεν έχουν ημερομηνία λήξης.
Αθηνά Λιμπάντση: «Μέσα από το παρελθόν μπορούμε να δούμε πιο καθαρά το σήμερα, η ιστορία λειτουργεί σαν καθρέφτης»
Όπως τονίζει, οι ιστορίες του παρελθόντος δεν μας αφορούν επειδή είναι «ωραίες» ή «ρομαντικές» από απόσταση, αλλά επειδή περιλαμβάνουν τις ίδιες αγωνίες που συναντάμε και σήμερα: σχέσεις που δοκιμάζονται, επιλογές που βαραίνουν, αξίες που συγκρούονται με την πραγματικότητα και συνέπειες που δεν μπορούμε πάντα να προβλέψουμε.
«Όσο κι αν αλλάζουν οι εποχές, οι άνθρωποι εξακολουθούν να έρχονται αντιμέτωποι με τα ίδια ουσιαστικά ερωτήματα», επισημαίνει. «Οι σχέσεις, οι επιλογές, οι αξίες και οι συνέπειες των πράξεών μας είναι ζητήματα που δεν ανήκουν σε μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο».
Σε μια εποχή όπου η πληροφορία είναι καταιγιστική και ο δημόσιος διάλογος συχνά γίνεται βιαστικός ή επιφανειακός, η επιστροφή σε αφηγήσεις άλλων δεκαετιών λειτουργεί, κατά κάποιον τρόπο, σαν μια παύση. Σαν μια πρόσκληση να κοιτάξουμε πιο προσεκτικά τις αιτίες πίσω από τις πράξεις, να αναγνωρίσουμε μοτίβα, να συνδέσουμε το «τότε» με το «τώρα». Και αυτή είναι, κατά την ίδια, η αξία της ιστορίας: δεν μας απομακρύνει από το παρόν, μας βοηθά να το καταλάβουμε καλύτερα.
Η Αθηνά Λιμπάντση το διατυπώνει χαρακτηριστικά: «Μέσα από το παρελθόν μπορούμε να δούμε πιο καθαρά το σήμερα. Η ιστορία λειτουργεί σαν ένας καθρέφτης που μας θυμίζει πως, τελικά, αυτό που αλλάζει είναι οι συνθήκες, όχι η ανθρώπινη φύση». Ίσως γι’ αυτό, όπως λέει, τέτοιες ιστορίες εξακολουθούν να μας συγκινούν και να μας αφορούν σε βάθος: επειδή αναγνωρίζουμε κάτι από εμάς μέσα τους.
Γιατί οι σειρές εποχής μας αφορούν περισσότερο απ’ όσο νομίζουμε
Το ενδιαφέρον του κοινού για τις σειρές εποχής δεν είναι απλώς μια τάση. Σε πολλές περιπτώσεις είναι αποτέλεσμα μιας ανάγκης: να βρούμε νόημα, να δούμε πώς οι άνθρωποι αντιμετώπισαν δυσκολίες που, με άλλο πρόσωπο, επιμένουν και σήμερα. Η κοινωνική ανισότητα, οι προσωπικές θυσίες, οι οικογενειακές συγκρούσεις, η επιθυμία για ελευθερία, η πίεση των «πρέπει» — όλα αυτά υπήρχαν και τότε, κι ας άλλαξαν οι μορφές τους.
Μέσα από τέτοιες ιστορίες, ο θεατής έχει την ευκαιρία να δει τις επιλογές των ηρώων σε ένα πλαίσιο όπου οι συνέπειες είναι πιο καθαρές, οι κανόνες πιο συγκεκριμένοι και οι αντιθέσεις συχνά πιο οξυμένες. Αυτό, αντί να μας κάνει να νιώθουμε «μακριά», μπορεί να μας φέρει πιο κοντά στη δική μας ζωή: μας βοηθά να σκεφτούμε τι θα κάναμε εμείς, τι θα αντέχαμε, τι θα επιλέγαμε.
Η τέχνη σήμερα: όχι σωτηρία, αλλά αφύπνιση
Η συζήτηση με την Πηνελόπη Μασούρη δεν περιορίστηκε στο γιατί μας τραβούν οι ιστορίες άλλων εποχών. Η Αθηνά Λιμπάντση στάθηκε και στη δύναμη της τέχνης μέσα στη σύγχρονη πραγματικότητα, χωρίς υπερβολές και χωρίς εύκολες υποσχέσεις.
«Από μόνη της, η τέχνη δεν μπορεί να σώσει τον κόσμο», λέει ξεκάθαρα. Ωστόσο, μπορεί να κάνει κάτι εξίσου σημαντικό: να μας ωθήσει να νιώσουμε. Να δημιουργήσει χώρο για ενσυναίσθηση, για κατανόηση του άλλου, για αμφισβήτηση βεβαιοτήτων που μέχρι χθες έμοιαζαν ακλόνητες. Και κυρίως, να ανοίξει έναν διάλογο — όχι απαραίτητα θορυβώδη, αλλά ουσιαστικό.
Σύμφωνα με την ίδια, κάθε μεγάλη αλλαγή ξεκινά συχνά από μια εσωτερική μετατόπιση: από το να δούμε τον εαυτό μας με περισσότερη ειλικρίνεια και τους γύρω μας με λιγότερη βιασύνη να τους κρίνουμε. Εκεί ακριβώς τοποθετεί τη μεγαλύτερη δύναμη της τέχνης: στην ικανότητά της να μας φέρνει πιο κοντά στην ανθρώπινη εμπειρία, σε όλες τις αποχρώσεις της.
Μια ματιά στο σήμερα μέσα από τις ιστορίες του τότε
Η συμμετοχή της στη νέα παραγωγή «Οι θάλασσες μας χώρισαν» έρχεται να κουμπώσει σε αυτή τη λογική: ότι οι ιστορίες δεν έχουν αξία μόνο ως αφήγημα, αλλά και ως εργαλείο αυτογνωσίας. Όταν μια σειρά εποχής είναι καλοφτιαγμένη και ειλικρινής, δεν λειτουργεί σαν διαφυγή. Λειτουργεί σαν υπενθύμιση. Μας καλεί να θυμηθούμε ότι τα μεγάλα διλήμματα δεν αλλάζουν εύκολα, απλώς ντύνονται με διαφορετικά ρούχα.
Και ίσως αυτό να είναι το πιο ουσιαστικό μήνυμα που αφήνει η Αθηνά Λιμπάντση μέσα από τα λόγια της: ότι κοιτώντας πίσω δεν μένουμε κολλημένοι στο παρελθόν. Αντίθετα, το χρησιμοποιούμε για να δούμε πιο καθαρά το παρόν και να καταλάβουμε καλύτερα τον άνθρωπο — τον άλλον, αλλά και τον εαυτό μας.
