Ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) εκφράζει «αυξανόμενη ανησυχία» για την υπόγεια μονάδα εμπλουτισμού ουρανίου στο Ισφαχάν, την οποία το Ιράν δήλωσε στον Οργανισμό, αλλά μέχρι σήμερα δεν έχει επιτρέψει στους επιθεωρητές να επισκεφθούν. Η εξέλιξη αυτή καταγράφεται σε εμπιστευτική έκθεση του ΔΟΑΕ για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, η οποία δημοσιεύθηκε την Παρασκευή 13 Νοεμβρίου και περιήλθε σε γνώση του Reuters.
Η υπόθεση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η ακριβής τοποθεσία της εγκατάστασης, η κατάσταση των υποδομών της και η πιθανή παρουσία πυρηνικού υλικού παραμένουν άγνωστες. Παράλληλα, η περιορισμένη πρόσβαση του ΔΟΑΕ στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν δυσχεραίνει την ανεξάρτητη επαλήθευση των αποθεμάτων ουρανίου και εντείνει τις διεθνείς ανησυχίες για τη διαφάνεια του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης.
Η υπόγεια μονάδα εμπλουτισμού ουρανίου στο Ισφαχάν
Η εγκατάσταση, γνωστή ως Εργοστάσιο Εμπλουτισμού Καυσίμων του Ισφαχάν (IFEP), δηλώθηκε από το Ιράν στον ΔΟΑΕ στις 12 Ιουνίου 2025. Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, πιθανότατα βρίσκεται σε ένα ευρύτερο δίκτυο υπόγειων σηράγγων στην περιοχή του Ισφαχάν. Ωστόσο, η ακριβής θέση της δεν έχει επιβεβαιωθεί από τον Οργανισμό.
Ο ΔΟΑΕ είχε προγραμματίσει να επιθεωρήσει τη μονάδα στις 13 Ιουνίου 2025. Η επιθεώρηση, όμως, δεν πραγματοποιήθηκε, καθώς την ίδια ημέρα ξεκίνησε 12ήμερη εκστρατεία αεροπορικών επιθέσεων από το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι βομβαρδισμοί έπληξαν αρκετές εγκαταστάσεις του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, προκαλώντας σοβαρές ζημιές ή καταστροφές σε υποδομές που θεωρούνται κρίσιμες για τον εμπλουτισμό ουρανίου.
Η έκθεση του ΔΟΑΕ αναφέρει ότι ο Οργανισμός «δεν γνωρίζει την ακριβή τοποθεσία του IFEP, την κατάστασή του από την άποψη των διασφαλίσεων ούτε αν περιέχει πυρηνικό υλικό». Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι το Ιράν δεν έχει επιτρέψει ούτε την επιθεώρηση της εγκατάστασης ούτε την εξέταση των σχεδίων κατασκευής της.
Περιορισμένη πρόσβαση στις πυρηνικές εγκαταστάσεις
Το Ιράν δεν έχει επιτρέψει στους επιθεωρητές του ΔΟΑΕ να επιστρέψουν σε καμία από τις πυρηνικές εγκαταστάσεις που επλήγησαν κατά τη διάρκεια των βομβαρδισμών. Η απουσία πρόσβασης εμποδίζει τον Οργανισμό να αξιολογήσει με ακρίβεια το μέγεθος των ζημιών, να ελέγξει την κατάσταση του εξοπλισμού και να διαπιστώσει πού βρίσκονται σήμερα τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου.
Οι εγκαταστάσεις του Ισφαχάν αποτελούν σημαντικό τμήμα της πυρηνικής υποδομής του Ιράν. Εκτός από το IFEP, στην περιοχή βρίσκεται ένα σύμπλεγμα σηράγγων που, σύμφωνα με διπλωμάτες, ενδέχεται να χρησιμοποιείται για την αποθήκευση ή την προστασία ευαίσθητου υλικού και εξοπλισμού. Η αδυναμία πρόσβασης σε αυτές τις εγκαταστάσεις αφήνει αναπάντητα κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με τη λειτουργία τους και τον ρόλο τους στο ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα.
Ο γενικός διευθυντής του ΔΟΑΕ, Ραφαέλ Γκρόσι, είχε δηλώσει τον Μάρτιο ότι ο Οργανισμός θεωρεί πως σημαντική ποσότητα του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν μπορεί να βρίσκεται στο συγκρότημα σηράγγων στο Ισφαχάν. Η εκτίμηση αυτή καθιστά ακόμη πιο σημαντική την ανάγκη για άμεση επιθεώρηση και καταγραφή των αποθεμάτων.
Οι ανησυχίες για το υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο
Η έκθεση του ΔΟΑΕ δεν περιορίζεται στην υπόγεια μονάδα εμπλουτισμού ουρανίου στο Ισφαχάν. Επαναλαμβάνει ότι το Ιράν οφείλει να ενημερώσει τον Οργανισμό για την κατάσταση όλων των εγκαταστάσεων εμπλουτισμού του, καθώς και για την ποσότητα και την τοποθεσία των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου.
Ορισμένο από το υλικό αυτό φέρεται να βρίσκεται σε επίπεδα που πλησιάζουν εκείνα που απαιτούνται για την κατασκευή πυρηνικών όπλων. Το γεγονός αυτό δεν αποδεικνύει από μόνο του ότι το Ιράν επιδιώκει την ανάπτυξη πυρηνικού οπλοστασίου, αυξάνει όμως τη σημασία της διεθνούς εποπτείας και των μηχανισμών επαλήθευσης.
Ο ΔΟΑΕ προειδοποιεί ότι η έλλειψη πληροφοριών για το πυρηνικό υλικό και η απουσία πρόσβασης στις εγκαταστάσεις συνιστούν σοβαρή ανησυχία για τη διάδοση των πυρηνικών όπλων. Σύμφωνα με την εμπιστευτική έκθεση, η κατάσταση πρέπει να αντιμετωπιστεί «με τη μέγιστη επείγουσα προτεραιότητα».
Η συνεργασία του Ιράν με τον ΔΟΑΕ θεωρείται καθοριστική για την αποσαφήνιση της κατάστασης. Χωρίς επιτόπιους ελέγχους, τεχνικές μετρήσεις και πρόσβαση στα σχετικά έγγραφα, ο Οργανισμός δεν μπορεί να επιβεβαιώσει αν όλο το πυρηνικό υλικό παραμένει υπό ασφαλή επιτήρηση ή αν έχει μετακινηθεί σε άλλες εγκαταστάσεις.
Η διεθνής διάσταση της υπόθεσης
Η υπόθεση της υπόγειας μονάδας εμπλουτισμού ουρανίου στο Ισφαχάν εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο έντασης μεταξύ του Ιράν και της διεθνούς κοινότητας. Η καταστροφή πυρηνικών εγκαταστάσεων, η διακοπή των επιθεωρήσεων και η αβεβαιότητα για την τύχη του εμπλουτισμένου ουρανίου δημιουργούν ένα περιβάλλον αυξημένου κινδύνου και περιορισμένης πληροφόρησης.
Για τις κυβερνήσεις και τους ειδικούς στη μη διάδοση των πυρηνικών όπλων, η απουσία επαληθεύσιμων στοιχείων αποτελεί βασικό πρόβλημα. Η διαφάνεια δεν αφορά μόνο την κατάσταση των εγκαταστάσεων, αλλά και τη δυνατότητα της διεθνούς κοινότητας να γνωρίζει με ακρίβεια την ποσότητα, τη μορφή και την τοποθεσία του πυρηνικού υλικού.
Η αυξανόμενη ανησυχία του ΔΟΑΕ για την υπόγεια μονάδα εμπλουτισμού ουρανίου στο Ισφαχάν αναμένεται να ασκήσει νέα πίεση στην Τεχεράνη, ώστε να αποκαταστήσει την πλήρη συνεργασία της με τον Οργανισμό. Μέχρι να επιτραπούν οι επιθεωρήσεις και να δοθούν αξιόπιστες πληροφορίες, η κατάσταση θα παραμένει αβέβαιη, ενισχύοντας τις διεθνείς ανησυχίες για την πορεία και τις πραγματικές δυνατότητες του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.
