Σε μια περιοχή δυτικά της Κωνσταντινούπολης, φορτηγά σχηματίζουν καθημερινά ουρές για να αδειάσουν ανάμεικτα οικιακά απορρίμματα από μια πόλη 16 εκατομμυρίων κατοίκων. Τα σκουπίδια απλώνονται σε ένα τεράστιο τοπίο αποσυντιθέμενων αποβλήτων, ενώ τα αέρια που παράγονται στους χώρους υγειονομικής ταφής συλλέγονται και αξιοποιούνται για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας σε κοντινή μονάδα.
Ωστόσο, πολύ πάνω από τους γλάρους που περιβάλλουν τον χώρο, οι δορυφόροι καταγράφουν κάτι που το εργοστάσιο δεν καταφέρνει να συγκρατήσει: μεγάλες ποσότητες μεθανίου διαφεύγουν στην ατμόσφαιρα. Οι εκπομπές είναι τόσο υψηλές, ώστε ο χώρος κατατάσσεται μεταξύ των σημαντικότερων καταγεγραμμένων πηγών μεθανίου από χώρους υγειονομικής ταφής παγκοσμίως.
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς η Τουρκία ετοιμάζεται να φιλοξενήσει στην Αττάλεια, από τις 9 έως τις 20 Νοεμβρίου, τη σύνοδο κορυφής για το κλίμα COP31. Η μείωση των εκπομπών μεθανίου αναμένεται να αποτελέσει μία από τις βασικές προτεραιότητες της διάσκεψης.
Εκπομπές μεθανίου στην Τουρκία: ένα αυξανόμενο πρόβλημα
Το μεθάνιο αποτελεί τη δεύτερη σημαντικότερη αιτία της κλιματικής αλλαγής μετά το διοξείδιο του άνθρακα. Παρότι παραμένει στην ατμόσφαιρα για μικρότερο χρονικό διάστημα από το CO₂, είναι πάνω από 80 φορές ισχυρότερο ως προς την παγιδευτική του επίδραση κατά τα πρώτα 20 χρόνια. Επομένως, μια σημαντική μείωση των εκπομπών του θα μπορούσε να επιβραδύνει σχετικά γρήγορα τον ρυθμό υπερθέρμανσης του πλανήτη.
Ο τομέας των αποβλήτων της Τουρκίας αναδεικνύει τόσο τις δυνατότητες όσο και τις δυσκολίες για την επίτευξη άμεσων μειώσεων. Σύμφωνα με στοιχεία του μη κερδοσκοπικού οργανισμού Climate TRACE, η Τουρκία είναι η πέμπτη μεγαλύτερη πηγή εκπομπών μεθανίου από στερεά απόβλητα παγκοσμίως, μετά την Κίνα, τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Ρωσία και τη Βραζιλία.
Ανάλυση ερευνητών του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Λος Άντζελες εντόπισε 70 νέφη μεθανίου σε 10 από τις πιο ρυπογόνες εγκαταστάσεις αποβλήτων της χώρας. Οι μέσοι ρυθμοί ανίχνευσης κυμαίνονταν από 841 κιλά έως 7,4 μετρικούς τόνους την ώρα. Τρεις από τις εγκαταστάσεις βρίσκονταν γύρω από την Κωνσταντινούπολη, ενώ άλλες εντοπίστηκαν κοντά στην Άγκυρα, τη Σμύρνη και την Αττάλεια, την πόλη που θα φιλοξενήσει την COP31.
Η ανάλυση βασίστηκε σε δημόσια δεδομένα χαρτογράφησης άνθρακα από τον δορυφόρο Tanager-1, τα οποία συλλέχθηκαν από τον Ιανουάριο του 2025 έως τα τέλη Μαΐου του 2026. Στον χώρο υγειονομικής ταφής του Σεϊμέν, δυτικά της Κωνσταντινούπολης, καταγράφηκε μέσος ρυθμός εκπομπών περίπου 7,4 τόνων μεθανίου την ώρα.
Γιατί τα συστήματα συλλογής δεν επαρκούν
Η συλλογή των αερίων είναι διαδεδομένη στις μεγαλύτερες δημόσιες χωματερές της Τουρκίας. Ωστόσο, οι δορυφορικές μετρήσεις δείχνουν ότι η ύπαρξη συστημάτων συλλογής δεν αρκεί από μόνη της για να αποτραπούν σημαντικές διαρροές.
Οι μεγαλύτερες εκπομπές συγκεντρώνονται σε σχετικά λίγες εγκαταστάσεις. Αυτό σημαίνει ότι η καλύτερη διαχείριση αυτών των χώρων θα μπορούσε να αποφέρει σημαντικά και άμεσα οφέλη. Η Τία Σκαρπέλι, επικεφαλής του τομέα αποβλήτων στον οργανισμό Carbon Mapper, υποστηρίζει ότι υπάρχει «τεράστια δυναμική» για τον περιορισμό των εκπομπών μεθανίου στην Τουρκία, μόνο με τη βελτίωση της λειτουργίας των μεγαλύτερων χώρων υγειονομικής ταφής.
Μεταξύ των μέτρων που προτείνονται περιλαμβάνονται ο καλύτερος σχεδιασμός των δικτύων συλλογής, η επισκευή ρωγμών στα καλύμματα των χώρων ταφής και η αντικατάσταση ή επιδιόρθωση ελαττωματικών φρεατίων και αγωγών φυσικού αερίου.
Το τουρκικό υπουργείο Περιβάλλοντος αμφισβήτησε, πάντως, το κατά πόσο οι δορυφορικές μετρήσεις μπορούν να αποτυπώσουν τις ετήσιες εκπομπές του Σεϊμέν. Όπως επισήμανε, οι συγκεκριμένες παρατηρήσεις δεν προέρχονται από συνεχείς μετρήσεις και δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνες τους για τον υπολογισμό του συνολικού ετήσιου όγκου εκπομπών.
Η περίπτωση του χώρου υγειονομικής ταφής στο Σεϊμέν
Στον χώρο του Σεϊμέν, ο δημοτικός φορέας ISTAC συλλέγει το αέριο που παράγεται από την αποσύνθεση των οργανικών υλικών. Στη συνέχεια, ενεργειακή εταιρεία το καίει για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας σε μονάδα που τέθηκε σε λειτουργία το 2020.
Σύμφωνα με έκθεση του 2025 που δημοσιεύθηκε στον ιστότοπο ενεργειακών ειδήσεων Enerji Gunlugu, η εγκατάσταση παράγει περίπου 22.000 μεγαβατώρες ηλεκτρικής ενέργειας τον μήνα. Το υπουργείο Περιβάλλοντος αναφέρει ότι ο ISTAC έχει οικονομικό όφελος από την αποτελεσματική συλλογή μεθανίου και τη μετατροπή του σε ενέργεια.
Ωστόσο, στελέχη του φορέα υποστηρίζουν ότι οι δορυφορικές μετρήσεις δεν ήταν αντιπροσωπευτικές της συνήθους λειτουργίας του χώρου. Η Αϊσέν Ερντιντλέρ δήλωσε ότι οι εκπομπές κυμαίνονταν συνήθως μεταξύ 4 και 6 τόνων την ώρα, ενώ μία μέτρηση 12 τόνων σε συγκεκριμένη ημέρα αύξησε τον συνολικό μέσο όρο.
Ο επικεφαλής του ISTAC, Φατίχ Ουγκούρ, ανέφερε ότι περίπου 30 εκτάρια του χώρου είχαν παραμείνει ακάλυπτα κατά την ημέρα της μέτρησης, καθώς πραγματοποιούνταν εργασίες στους σωλήνες συλλογής μεθανίου. Πρόσθεσε ότι η χαμηλή ατμοσφαιρική πίεση ενδέχεται επίσης να συνέβαλε στη συγκέντρωση υψηλότερων ποσοτήτων μεθανίου.
Η εγκατάσταση δέχεται περίπου 8.500 τόνους οικιακών απορριμμάτων ημερησίως, από τους συνολικά περίπου 20.000 τόνους που παράγει κάθε μέρα η Κωνσταντινούπολη. Οι ερευνητές δεν γνωρίζουν με ακρίβεια ποιο ποσοστό του παραγόμενου μεθανίου συλλέγεται. Η Ερντιντλέρ ανέφερε, ωστόσο, ότι οι διαρροές ανέρχονται συνήθως περίπου στο 25%.
Η Τουρκία και η παγκόσμια δέσμευση για το μεθάνιο
Οι εκπομπές μεθανίου από τον τομέα των αποβλήτων στην Τουρκία αυξήθηκαν σχεδόν κατά 25% τη δεκαετία έως το 2024. Την ίδια περίοδο, η παγκόσμια αύξηση ήταν περίπου 6,5%, σύμφωνα με στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας που βασίζονται στη βάση δεδομένων EDGAR της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Η Παγκόσμια Δέσμευση για το Μεθάνιο ξεκίνησε στην COP26 το 2021, με στόχο τη συλλογική μείωση των εκπομπών κατά 30% από τα επίπεδα του 2020 έως το 2030. Περισσότερες από 30 χώρες έχουν στηρίξει την πρωτοβουλία, όμως η Τουρκία δεν περιλαμβάνεται μέχρι σήμερα μεταξύ των υποστηρικτών της.
Ο Σελίμ Γιλντιρίμ, επικεφαλής ερευνητής πολιτικής για το κλίμα στην πλατφόρμα D84, εκτιμά ότι η Τουρκία διαθέτει πιο ανεπτυγμένες υποδομές διαχείρισης αποβλήτων σε σχέση με φτωχότερες χώρες, αλλά υστερεί σε αποτελεσματικότητα, ανακύκλωση και ανάκτηση υλικών σε σύγκριση με μεγάλο μέρος της Ευρώπης. Όπως σημειώνει, η χώρα θα μπορούσε να ενταχθεί στην Παγκόσμια Δέσμευση για το Μεθάνιο κατά τη διάρκεια της COP31, όμως η συμμετοχή δεν θα εγγυόταν από μόνη της ουσιαστικά αποτελέσματα.
Η κυβερνητική Πρωτοβουλία Μηδενικών Αποβλήτων στοχεύει στη μείωση των απορριμμάτων που καταλήγουν σε χώρους υγειονομικής ταφής. Το υπουργείο αναφέρει ότι το εθνικό ποσοστό ανάκτησης αποβλήτων αυξήθηκε από 13% το 2017 σε 37,53% το 2025. Παρά την πρόοδο, η αύξηση των εκπομπών μεθανίου δείχνει ότι απαιτούνται αυστηρότερη παρακολούθηση, καλύτερη συντήρηση και αποτελεσματικότερη λειτουργία των εγκαταστάσεων.
Η περιβαλλοντική και κοινωνική διάσταση
Για τους κατοίκους του Σεϊμέν, περίπου πέντε χιλιόμετρα από τον χώρο υγειονομικής ταφής, το πρόβλημα δεν αποτυπώνεται μόνο στις δορυφορικές εικόνες ή στους αριθμούς των εκπομπών. Εκφράζεται καθημερινά μέσω της έντονης δυσοσμίας.
Το ίδιο το μεθάνιο είναι άοσμο. Η αποσύνθεση, όμως, των οργανικών αποβλήτων μπορεί να απελευθερώνει άλλα αέρια με έντονες και δυσάρεστες οσμές, επηρεάζοντας την ποιότητα ζωής των γειτονικών κοινοτήτων.
Καθώς η Τουρκία προετοιμάζεται για την COP31, οι χώροι υγειονομικής ταφής αποτελούν ένα κρίσιμο πεδίο δράσης. Η μείωση των εκπομπών μεθανίου στην Τουρκία δεν απαιτεί μόνο νέες διεθνείς δεσμεύσεις, αλλά και πρακτικές παρεμβάσεις: συστηματικές μετρήσεις, γρήγορο εντοπισμό διαρροών, επισκευή υποδομών, περισσότερη ανακύκλωση και περιορισμό των οργανικών αποβλήτων που καταλήγουν στην ταφή. Η αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων θα μπορούσε να προσφέρει στην Τουρκία έναν από τους ταχύτερους και πιο αποτελεσματικούς τρόπους για να μειώσει το κλιματικό της αποτύπωμα.
