Σε μια εποχή όπου η προσοχή αποσπάται διαρκώς από ειδοποιήσεις, σύντομα βίντεο και ατελείωτες ροές περιεχομένου, η Σιγκαπούρη δοκιμάζει έναν ασυνήθιστο τρόπο για να ενθαρρύνει τους πολίτες της να επιστρέψουν στα βιβλία. Η χώρα πληρώνει τους πολίτες της για να διαβάζουν, προσφέροντας μικρές οικονομικές ανταμοιβές σε όσους καταγράφουν συστηματικά τον χρόνο που αφιερώνουν στην ανάγνωση.
Η πρωτοβουλία αποτελεί μέρος μιας νέας, πενταετούς εθνικής εκστρατείας που έχει στόχο να ενισχύσει την αναγνωστική συνήθεια και να περιορίσει την εξάπλωση του λεγόμενου «doomscrolling» — της αδιάκοπης περιήγησης σε αρνητικές ή επιφανειακές ειδήσεις και αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Πώς η Σιγκαπούρη πληρώνει τους πολίτες της για να διαβάζουν
Το πρόγραμμα ξεκίνησε αυτόν τον μήνα και βασίζεται σε μια ψηφιακή πλατφόρμα που λειτουργεί με μηχανισμούς παρόμοιους με εκείνους των παιχνιδιών. Οι συμμετέχοντες καταγράφουν τις καθημερινές αναγνωστικές τους συνεδρίες και συγκεντρώνουν εικονικά νομίσματα, τα οποία μπορούν στη συνέχεια να μετατραπούν σε μικρές χρηματικές ανταμοιβές.
Για να θεωρηθεί έγκυρη μια συνεδρία, ο αναγνώστης πρέπει να διαβάσει για τουλάχιστον 15 λεπτά. Κάθε ολοκληρωμένη συνεδρία αποδίδει 20 εικονικά νομίσματα, ενώ απαιτούνται 1.000 νομίσματα για την εξαργύρωση ενός δολαρίου Σιγκαπούρης, ποσού που αντιστοιχεί περίπου σε 80 σεντς ΗΠΑ. Αυτό σημαίνει ότι οι συμμετέχοντες χρειάζεται να ολοκληρώσουν 50 καθημερινές συνεδρίες για να συγκεντρώσουν την πρώτη τους ανταμοιβή.
Υπάρχει, ωστόσο, ένας σαφής περιορισμός: επιτρέπεται μόνο μία συνεδρία ανάγνωσης την ημέρα. Με αυτόν τον τρόπο, το πρόγραμμα δεν ενθαρρύνει την περιστασιακή, εντατική προσπάθεια, αλλά τη δημιουργία μιας σταθερής καθημερινής συνήθειας.
Ένα μικρό κίνητρο για μια σημαντική συνήθεια
Η λογική πίσω από την πρωτοβουλία είναι ότι η ανάγνωση δεν χρειάζεται να ξεκινήσει με μεγάλους στόχους. Ακόμη και 15 λεπτά την ημέρα μπορούν να αποτελέσουν την αρχή μιας πιο συστηματικής σχέσης με τα βιβλία. Οι πολίτες μπορούν να διαβάζουν στο τρένο, στο λεωφορείο, σε μια καφετέρια, κατά τη διάρκεια του μεσημεριανού διαλείμματος ή λίγο πριν κοιμηθούν.
Η Μελίσα Ταμ, διευθύντρια του Εθνικού Συμβουλίου Βιβλιοθήκης της Σιγκαπούρης, υποστήριξε ότι οι βιώσιμες συνήθειες χτίζονται μέσα από μικρές και εφικτές ενέργειες. Όπως ανέφερε στους Straits Times, οι άνθρωποι ζουν σε έναν κόσμο γεμάτο πληροφορίες, περιεχόμενο και συνεχή ερεθίσματα. Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα μπορούν να παρακολουθήσουν ένα βίντεο, να διαβάσουν μια σύντομη περίληψη ή να μετακινηθούν σε εκατοντάδες αναρτήσεις.
Απέναντι σε αυτή την υπερπροσφορά περιεχομένου, η ανάγνωση ενός βιβλίου απαιτεί χρόνο, συγκέντρωση και υπομονή. Το πρόγραμμα της Σιγκαπούρης επιχειρεί να κάνει αυτό το πρώτο βήμα πιο εύκολο, δίνοντας στους πολίτες έναν απλό και μετρήσιμο στόχο.
Η μάχη κατά του «doomscrolling»
Η εκστρατεία συνδέεται άμεσα με την ανησυχία για τον αυξανόμενο χρόνο που περνούν οι άνθρωποι στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Το «doomscrolling» έχει συνδεθεί με την ψυχική κόπωση, τη μειωμένη συγκέντρωση και την υπερβολική έκθεση σε αρνητικές ειδήσεις. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η επίδρασή του στους νέους, για τους οποίους η συνεχής χρήση ψηφιακών πλατφορμών μπορεί να εξελιχθεί σε προβληματική ή εθιστική συμπεριφορά.
Η κυβέρνηση της Σιγκαπούρης εξετάζει και άλλα μέτρα για να περιορίσει τις αρνητικές επιπτώσεις των κοινωνικών δικτύων. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται ακόμη και η πιθανότητα θέσπισης ημερήσιου ορίου χρήσης για τους νεότερους πολίτες.
Η ανάγνωση, αντίθετα, μπορεί να ενισχύσει την ικανότητα συγκέντρωσης, την κριτική σκέψη, τη φαντασία και την κατανόηση σύνθετων ιδεών. Δεν αποτελεί, επομένως, απλώς έναν τρόπο ψυχαγωγίας, αλλά και μια δραστηριότητα που μπορεί να λειτουργήσει ως αντίβαρο στην αποσπασματική κατανάλωση περιεχομένου.
Η Σιγκαπούρη και τα οικονομικά κίνητρα
Δεν είναι η πρώτη φορά που η κυβέρνηση της Σιγκαπούρης χρησιμοποιεί οικονομικά κίνητρα για να ενθαρρύνει συγκεκριμένες συμπεριφορές. Στο παρελθόν, έχουν εφαρμοστεί προγράμματα δημόσιας υγείας που πρόσφεραν κουπόνια για περπάτημα, καθώς και ανταμοιβές σε πολίτες που πετύχαιναν έναν συγκεκριμένο αριθμό βημάτων κάθε ημέρα.
Η προσέγγιση αυτή βασίζεται στην ιδέα ότι ακόμη και μια μικρή ανταμοιβή μπορεί να βοηθήσει τους ανθρώπους να ξεκινήσουν μια δραστηριότητα που μακροπρόθεσμα θα συνεχίσουν για τα οφέλη της. Στην περίπτωση της ανάγνωσης, το χρηματικό ποσό είναι περιορισμένο, όμως ο συμβολισμός είναι ισχυρός: η πολιτεία αναγνωρίζει την αξία του χρόνου που αφιερώνεται στα βιβλία.
Παρά τις ανησυχίες για τη μείωση της αναγνωστικής συνήθειας, οι 15χρονοι μαθητές της Σιγκαπούρης κατέλαβαν πρόσφατα την πρώτη θέση παγκοσμίως στην ανάγνωση στο Πρόγραμμα Διεθνούς Αξιολόγησης Μαθητών (PISA) του 2025, μπροστά από την Κίνα και την Ταϊβάν.
