Σε ένα αυστηρότερο σύστημα ηλεκτρονικής ιχνηλάτησης γάλακτος και κρέατος, από την παραγωγή έως τη μεταποίηση και τη διάθεση στην αγορά, προσανατολίζεται η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ). Στόχος είναι να περιοριστούν οι ελληνοποιήσεις και να ενισχυθεί η διαφάνεια στην επισήμανση των τροφίμων, ώστε τα προϊόντα να αναγράφουν με ακρίβεια την πραγματική προέλευση των πρώτων υλών που χρησιμοποιήθηκαν για την παραγωγή τους.
Η συζήτηση για το νέο πλαίσιο έχει ήδη ξεκινήσει, με την εφαρμογή του να εξετάζεται αρχικά σε ευπαθή προϊόντα, όπως το γάλα, το κρέας και τα παράγωγά τους. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην παρακολούθηση της σκόνης γάλακτος, καθώς και στη δυνατότητα διασταύρωσης των ποσοτήτων που εισάγονται, μεταποιούνται και τελικά διατίθενται στην κατανάλωση.
Ηλεκτρονική ιχνηλάτηση γάλακτος από τον στάβλο έως το ράφι
Όπως ανέφερε ο πρώην αναπληρωτής πρόεδρος του Συνδέσμου Ελληνικής Κτηνοτροφίας (ΣΕΚ) και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΘΕΑΣ, Χρήστος Τσοπάνος, το ζήτημα τέθηκε σε πρόσφατη σύσκεψη με την ΑΑΔΕ. Όπως σημείωσε, στόχος είναι να δημιουργηθεί ένας μηχανισμός που θα επιτρέπει τον πλήρη έλεγχο της παραγωγικής αλυσίδας και θα περιορίζει τα περιθώρια για παραβάσεις.
Στον σχεδιασμό αναμένεται να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο το ηλεκτρονικό δελτίο αποστολής και το σύστημα «Άρτεμις 2». Ωστόσο, σύμφωνα με τον κ. Τσοπάνο, το συγκεκριμένο σύστημα δεν έχει ακόμη τεθεί σε πλήρη εφαρμογή.
Η βασική φιλοσοφία του νέου μοντέλου είναι η δημιουργία μιας συνεχούς ηλεκτρονικής αλυσίδας καταγραφής. Η διαδικασία θα ξεκινά από την παραγωγή του γάλακτος στη μονάδα, θα συνεχίζεται κατά τη μεταφορά του στη μεταποιητική επιχείρηση και θα ολοκληρώνεται με την παραγωγή και τη διάθεση των τελικών προϊόντων, όπως το γάλα, το γιαούρτι και τα τυριά.
Μέσω των ηλεκτρονικών παραστατικών θα είναι δυνατή η σύγκριση της ποσότητας γάλακτος που εισέρχεται σε μια μονάδα με τις ποσότητες των προϊόντων που παράγονται και διατίθενται στην αγορά. Η αντιστοίχιση θα βασίζεται σε πρωτόκολλα παραγωγής, τα οποία θα συνδέουν την ποσότητα της πρώτης ύλης με την ποσότητα του τελικού προϊόντος.
Barcodes και διασταυρώσεις για την προέλευση των προϊόντων
Σύμφωνα με τον κ. Τσοπάνο, τα προϊόντα που θα αποστέλλονται από τον παραγωγό θα συνοδεύονται από ηλεκτρονικό barcode. Τα στοιχεία θα καταχωρίζονται σε κεντρική βάση δεδομένων, επιτρέποντας στις αρμόδιες αρχές να ελέγχουν αν οι ποσότητες και οι κωδικοί των προϊόντων που δηλώνει μια μεταποιητική μονάδα ανταποκρίνονται στις ποσότητες ελληνικού ή εισαγόμενου γάλακτος που έχει παραλάβει.
Με αυτόν τον τρόπο, θα μπορεί να εντοπίζεται αν ένα προϊόν παρουσιάζεται ως ελληνικό ενώ στην πραγματικότητα έχει παραχθεί, εν μέρει ή στο σύνολό του, από εισαγόμενες πρώτες ύλες. Η επιδίωξη είναι το ελληνικό γάλα να αναγράφεται ξεκάθαρα ως ελληνικό, ενώ το εισαγόμενο να φέρει την αντίστοιχη ένδειξη, όπως «ΕΕ», ώστε ο καταναλωτής να γνωρίζει τι αγοράζει.
Η ηλεκτρονική ιχνηλάτηση γάλακτος δεν αφορά μόνο την καταπολέμηση των ελληνοποιήσεων. Μπορεί επίσης να συμβάλει στη βελτίωση των ελέγχων, στην ταχύτερη ανάκληση προϊόντων σε περίπτωση προβλήματος και στην ενίσχυση του υγιούς ανταγωνισμού μεταξύ των επιχειρήσεων.
Αντίστοιχο σύστημα εξετάζεται και για το κρέας
Το ίδιο μοντέλο ελέγχου εξετάζεται και για την αγορά κρέατος. Στη σχετική σύσκεψη συζητήθηκε η ανάγκη ενίσχυσης της ιχνηλασιμότητας, από τη γέννηση ή την εισαγωγή των ζώων έως τη σφαγή, τη μεταποίηση και την πώληση στον καταναλωτή.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε ο κ. Τσοπάνος, περίπου το 85% του κρέατος που καταναλώνεται στην Ελλάδα είναι εισαγόμενο. Το γεγονός αυτό καθιστά ιδιαίτερα σημαντικό τον έλεγχο της προέλευσης των προϊόντων που φτάνουν στη λιανική και ενδέχεται να διατίθενται ως ελληνικά.
Ένα ολοκληρωμένο ηλεκτρονικό σύστημα θα μπορούσε να συνδέει τα παραστατικά εισαγωγής, μεταφοράς, σφαγής και εμπορίας, δημιουργώντας ένα αναλυτικό ιστορικό για κάθε παρτίδα προϊόντος. Έτσι, οι ελεγκτικοί μηχανισμοί θα έχουν τη δυνατότητα να εντοπίζουν ευκολότερα ασυνέπειες στις δηλώσεις των επιχειρήσεων.
Χρονοδιάγραμμα για τη νέα φόρμα δηλώσεων
Η ΑΑΔΕ φέρεται να έχει θέσει χρονοδιάγραμμα 40 ημερών για την οριστικοποίηση της φόρμας δήλωσης των σχετικών στοιχείων. Σύμφωνα με τις πληροφορίες, στόχος είναι η φόρμα να έχει ολοκληρωθεί έως τα Χριστούγεννα, ώστε να προχωρήσει η εφαρμογή του νέου πλαισίου.
Η αποτελεσματικότητα του μέτρου θα εξαρτηθεί από την πληρότητα των στοιχείων, την ορθή λειτουργία των πληροφοριακών συστημάτων και τη συστηματική διενέργεια ελέγχων. Παράλληλα, κρίσιμο θεωρείται να υπάρξει σαφής ενημέρωση των παραγωγών και των επιχειρήσεων για τις νέες υποχρεώσεις.
Μειωμένη η παραγωγή πρόβειου γάλακτος
Οι σχεδιαζόμενοι αυστηρότεροι έλεγχοι συμπίπτουν με μια περίοδο σημαντικών πιέσεων για την εγχώρια κτηνοτροφία. Η παραγωγή πρόβειου γάλακτος εμφανίζει υποχώρηση, την ώρα που η ζήτηση παραμένει αυξημένη.
Κατά το επτάμηνο του τρέχοντος έτους, η παραγωγή διαμορφώθηκε στους 540.000 τόνους, έναντι 580.000 τόνων την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους. Η περιορισμένη προσφορά έχει ήδη επηρεάσει την τιμή παραγωγού, η οποία, σύμφωνα με τον κ. Τσοπάνο, έχει φτάσει περίπου στα 1,90 ευρώ το κιλό.
Η εξέλιξη αυτή επιβαρύνει άμεσα το κόστος παραγωγής της φέτας, καθώς το πρόβειο γάλα αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα στη διαμόρφωση της τελικής τιμής. Εφόσον οι τιμές παραγωγού παραμείνουν στα σημερινά επίπεδα, η φέτα μπορεί να φτάσει ακόμη και τα 15-16 ευρώ το κιλό στη χονδρική, έναντι περίπου 12-13 ευρώ σήμερα.
Οι αυξήσεις έχουν ήδη αρχίσει να επηρεάζουν τις επιλογές των καταναλωτών, με μέρος της ζήτησης να στρέφεται σε φθηνότερα λευκά τυριά.
Χρόνος και σχέδιο για την ανασύσταση των κοπαδιών
Η αποκατάσταση της παραγωγικής δυναμικότητας δεν μπορεί να γίνει άμεσα. Η ανασύσταση των κοπαδιών απαιτεί χρόνο, είτε μέσω της διατήρησης περισσότερων αρνιών είτε μέσω εισαγωγής ζώων. Σε κάθε περίπτωση, οι επιλογές θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις φυλές και τα χαρακτηριστικά του γάλακτος που προορίζεται για την παραγωγή φέτας.
Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία έχει η αντιμετώπιση των ζωονόσων. Ο κ. Τσοπάνος σημείωσε ότι ο εμβολιασμός θα μπορούσε να δημιουργήσει ζήτημα για το καθεστώς της φέτας, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο κρίσιμη την εφαρμογή αποτελεσματικών μέτρων πρόληψης, επιτήρησης και ελέγχου.
Η ηλεκτρονική ιχνηλάτηση γάλακτος και κρέατος, επομένως, αποτελεί μόνο ένα μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας για τη στήριξη της παραγωγής, την προστασία των καταναλωτών και τη διαφύλαξη της αξίας των ελληνικών προϊόντων.
Με το βλέμμα στο μέλλον, ο κ. Τσοπάνος εκτίμησε ότι μετά το 2029 η βιομηχανία τροφίμων θα εισέλθει σε περίοδο σημαντικών ανακατατάξεων, καθώς μέχρι τότε αναμένεται να έχουν ολοκληρωθεί οι περισσότερες επενδύσεις που βρίσκονται σήμερα σε εξέλιξη.
Η επιτυχία του νέου συστήματος θα κριθεί στην πράξη: από το αν τα ηλεκτρονικά στοιχεία θα είναι αξιόπιστα, αν οι έλεγχοι θα είναι συνεχείς και αν οι παραβάσεις θα εντοπίζονται έγκαιρα. Σε κάθε περίπτωση, η ηλεκτρονική ιχνηλάτηση γάλακτος και κρέατος μπορεί να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο για να περιοριστούν οι ελληνοποιήσεις και να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη στην αγορά.
